De Eurocrisis
De Griekse schuldencrisis blijft de Europese actualiteit domineren. We zetten op een rijtje hoe het allemaal begon.
Auteur: Pieter Rondelez, vrijwilliger bij Ryckevelde. Laatst bijgewerkt op 06/10/2011
1. Het ontstaan van de schuldencrisis.
In december 2007 ontstond er in de Verenigde Staten een crisis die louter financieel van aard was. Door de sterke verbondenheid tussen de financiële markten raakten ook de banken in Europa en Azië in de loop van 2008 in financiële moeilijkheden. De beurskoersen kelderden met ongekende snelheid en door de problemen bij de banken kwam ook het bedrijfsleven in de problemen. Als gevolg van angst op de internationale kapitaalmarkt hielden banken wereldwijd de vinger op de knip. Hierdoor verstrekten banken geen leningen meer aan bedrijven, consumenten en ook niet aan elkaar. Het vertrouwen in de economie daalde: de financiële sector trok de reële sector in haar val mee en er ontstond een ernstige recessie.
De overheden sprongen de banken bij en pompten massaal geld in het bankwezen. Zo groeiden de overheidstekorten van veel EU-landen tot ver boven de grenzen die in de Europese begrotingsregels zijn afgesproken. Vooral landen in Zuid-Europa bouwden een enorm begrotingstekort en een grote staatsschuld op.
Eind 2009 trok de Europese economie weer langzaam aan, maar in Griekenland werd de lont in het schuldenkruitvat gestoken: Griekenland had tijdens de financiële crisis van 2007 en 2008 rake klappen gekregen. Bovendien bleek bij het aantreden van een nieuwe regering, dat het land onder de vorige conservatief-liberale partij Neo Dimokratia jarenlang haar begroting had opgesmukt met valse cijfers.
Om het begrotingstekort in 2012 opnieuw onder de norm van drie procent te brengen, diende de Griekse socialistische PASOK-regering in januari 2010 een plan in bij de Europese Commissie . De nieuwe regering kondigde zware saneringen en belastingsverhogingen aan, wat premier Papandreou de toorn van het Griekse volk opleverde. In de lente van 2010 kondigde de Griekse regering het ene na het andere besparingsplan aan, maar al gauw werd duidelijk dat enkel het IMF en de EU het land van de financiële verdrinkingsdood konden redden. De ratingbureaus hadden de kredietwaardigheid van het land verlaagd tot de rommelstatus. De positie van Griekenland verslechterde op de kapitaalmarkt en de rente die het land moest betalen op leningen liep zo hoog op, dat het voor de Griekse overheid steeds moeilijker werd om nieuwe leningen aan te gaan.
Het was van meet af aan duidelijk dat de Griekse crisis een Europese crisis was. Ten eerste stond de geloofwaardigheid van de euro nu zelf op het spel: de financiële en budgettaire afspraken die de euro als munt moesten ondersteunen bleken nu onvoldoende controleerbaar en afdwingbaar. Bovendien zaten ook andere zwakke schakels zoals Portugal, Spanje en Ierland in gelijkaardige problemen. Ten tweede zaten nogal wat Europese banken, die al verzwakt waren door de financiële crisis van 2007, met Griekse staatsbons opgescheept en indien dat zou worden gedegradeerd tot toiletpapier, dreigde er in Europa een nieuwe bankencrisis.
Uiteindelijk kwamen de Eurolanden en het IMF tot een akkoord om Griekenland te redden. Op 2 mei 2010 werd bekendgemaakt dat Griekenland een pakket noodleningen van 110 miljard euro kreeg, verspreid over drie jaar. De leningen waren gebonden aan strenge voorwaarden: Griekenland moest haar tekorten drastisch terugdringen.
In mei 2010 werd ook beslist om een tijdelijk noodfonds (European Financial Stability Facility) op te richten om eurolanden met gelijkaardige problemen bij te staan en de stabiliteit van de euro te waarborgen. Dit tijdelijke fonds loopt tot 2013. Daarna moet een permanent noodfonds voorkomen dat landen met financiële problemen de euro verzwakken. Het is belangrijk om op te merken dat de leningen aan Griekenland niet afkomstig waren uit die twee noodfondsen.
Maar na de redding van Griekenland, dreigde Ierland de volgende vallende dominosteen te worden. En net als in de Griekse tragedie, schaadde de begrotings- en schuldsituatie van Ierland het algemeen vertrouwen in de euro, met een koersdaling tot gevolg. Op 28 november 2010 werd bekend dat de EU en het IMF Ierland zouden steunen met 85 miljard euro. Daarnaast maakten de Europese ministers van Financiën op 8 december 2010 bekend financiële steun te geven aan Ierland. De voorwaarde was echter duidelijk: bezuinigingen. En toen werd het 2011.
2. Een financieel – economische apocalyps in 2011.
2.1. Eerste couplet: misplaatst optimisme.
De schuldencrisis zorgde bij de Europese leiders voor een saneringsdrang. In de loop van 2010 en 2011 kondigen de regeringen van verschillende landen forse bezuinigingen aan om de staatsfinanciën op orde te brengen. Met die bezuinigingsmaatregelen wil men het vertrouwen in de euro en de koers van de euro stabiliseren. Toch zijn er ook landen die hun overheidsfinanciën wel op orde hebben, zoals Duitsland en Nederland.
De goede voornemens brengen echter weinig zoden aan de dijk, want in maart komt Portugal in de problemen. Het land klopt aan bij Europa en op 16 mei gaan de ministers van Financiën van de Eurolanden akkoord met een noodlening van 78 miljard euro.
Portugal lijkt gered, maar opnieuw brengen de financiële markten Griekenland aan het wankelen. Eind april ontstaat er opnieuw onrust over de financiële positie van Griekenland waarbij de vrees bestaat dat het land zijn schulden niet meer kan afbetalen. Het wordt snel duidelijk dat Griekenland nieuwe fondsen nodig heeft om het bankroet af te wenden, maar vanuit verschillende lidstaten komt het signaal dat men hiertoe enkel zal instemmen als Griekenland nog meer bezuinigt.
Uiteindelijk keurt het Griekse parlement een nieuw besparingsplan en uitvoeringsbesluiten goed. Dit is noodzakelijk om verdere financiële steun te verkrijgen van de EU en het IMF. Vervolgens geven ook de ministers van Financiën groen licht voor een lening van 12 miljard euro aan Griekenland. Begin juli lijkt men ervan overtuigd dat dankzij dat extra geld het in een schuldencrisis verkerende Griekenland na enkele maanden opnieuw aan haar verplichtingen zal kunnen voldoen.
Terwijl de Europese leiders opgelucht ademhalen, komen de Griekse burgers, de eerste slachtoffers van de neoliberale koers, de straat op, met zeer zware rellen als gevolg. De ministers van Financiën van de eurolanden zouden de komende weken de modaliteiten bepalen van een nieuw, tweede reddingsplan voor Athene, luidt het in een communiqué. Men lijkt ervan overtuigd dat een eurocrisis is afgewend, maar dat is buiten de kredietbeoordelaars en speculanten gerekend.
2.2. Tweede couplet: Politiek van extra geld en besparingen.
De druk op de Europese leiders wordt groter wanneer Moody’s Portugal op vijf juli trakteert op een stevige ratingverlaging waarop de financiële markten erg negatief reageren. De bankaandelen krijgen klappen door het PIGS-staatspapier (Portugal, Ierland, Griekenland, Spanje) dat ze in hun portefeuille hebben zitten.
Op twaalf juli verlaagt Fitch de kredietrating van Griekenland. Deze kredietbeoordeelaar gaat er van uit dat de kans dat Griekenland zijn schulden kan afbetalen erg klein is. De ratingverlaging komt er omwille van het “gebrek aan een nieuw, gefinancierd en geloofwaardig EU-IMF hulpprogramma voor Griekenland, gekoppeld aan de onzekerheid rond de rol van de private investeerders in een toekomstige financiering, net als de zwakke – macro – economische vooruitzichten voor Griekenland”. Door de kredietverlaging moet Griekenland een hogere rente betalen wil het geld lenen op de obligatiemarkten.
De opeenvolgende kredietverlagingen van landen uit de eurozone (Portugal, Ierland en Griekenland) door de ratingbureaus Fitch, Moody’s en Standards & Poor, leidt tot heel wat kritiek in de politieke wereld, waarbij men vragen stelt bij de onafhankelijkheid en het democratische karakter van dergelijke ratingbureaus. Deze gaan echter op het ingeslagen pad verder.
Vervolgens komt ook Italië (de derde economie in Europa, de grootste obligatiemarkt in Europa en de derde grootste wereldwijd) in de problemen. Het land moet een besparingsplan doorvoeren om te vermijden dat de schuldencrisis ook Italië binnensluipt. Rond dezelfde tijd roept Herman Van Rompuy, voorzitter van de Europese Raad (en straks misschien het hoofd van de ‘economische regering’ van de eurozone), de staats- en regeringsleiders van de zeventien eurolanden bijeen om het ‘probleem Griekenland’ en de uitdijende schuldencrisis (zeker nadat Italië in de problemen kwam) te bezweren.
Op 18 juli komen nog enkele landen onder druk te staatn. De tienjaarsrente voor Belgisch staatspapier stijgt verder waardoor het verschil met de Duitse bunds, de referentie op de Europese markt, nog groter wordt. Spaanse en Italiaanse obligaties staan nog veel zwaarder onder druk. Reden van de rentestijging: het Europese onvermogen om een antwoord te bieden op de schuldencrisis.
Uiteindelijk komt er op 21 juli een Europese Top. Duitsland en Frankrijk bereiken woensdagnacht 20 juli een gezamenlijk standpunt dat achteraf met de vijftien anderen van de eurozone nog verder wordt verfijnd. Het akkoord omvat twee luiken:
Ten eerste wordt een nieuw steunpakket van 109 miljard euro (via EFSF en IMF) aan het noodlijdende Griekenland verleend, waar de private sector nog eens 50 miljard euro bovenop doet.
Ten tweede merken we een gevoelige bevoegdheidsuitbreiding van het EFSF.
Met de private inbreng in het nieuwe steunplan voor Griekenland nemen de staats- en regeringsleiders van de eurozone een berekend risico. De kans bestaat immers dat de ratingbureaus zullen spreken van een wanbetaling en dus een gedeeltelijk failliet van Griekenland. Nog geen dag later kondigt Fitch aan dat het het Grieks staatspapier klasseert onder ‘restricted default’ of gedeeltelijke wanbetaling omwille van de deelname van de private sector aan het nieuwe steunplan voor Griekenland. Op 25 juli verlaagt ook Moody’s de kredietwaardigheid van Griekenland met drie stappen en op 27 juli doet Standard and Poor’s net hetzelfde. Het optimisme van de Europese staats- en regeringsleiders na de top verdampt met de snelheid van het licht en het is duidelijk dat de eurocrisis nog lang niet voorbij is.
Lees hier de opinie van de auteur: 'Een foute diagnose leidt tot een foute behandeling'.
Bronnen:
1. http://www.europa-nu.nl/id/vhrtcvh0wnip/economische_crisis
2. http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/kredietcrisis/europese-aanpak-kredietcrisis
3. http://www.europa-nu.nl/id/vifhdvtmvdxg/eurocrisis_door_begrotingstekort_en
4. http://www.deredactie.be/cm/vrtnieuws/economie/1.1011251
5. http://www.europa-nu.nl/id/viccj7o2p7ug/begrotingstekort_en_staatsschuld
6. http://www.deredactie.be/cm/vrtnieuws/economie/1.1011251
7. http://www.europa-nu.nl/id/vio0i2fa2iww/europees_stabiliteitsmechanisme_esm
8. http://www.europa-nu.nl/id/vikicwahgkgo/begrotingstekort_en_staatsschuld_ierland
9. http://www.europa-nu.nl/id/vioa9o2up74k/begrotingstekort_en_staatsschuld
10. http://www.europa- nu.nl/id/vip4s30bb8ts/ nieuws/opnieuw_onrust_ over_griekse?ctx=vh7doublkozq
11. http://www.demorgen.be/dm/nl/990/Buitenland/article/detail/1042732/2009/12/16/Stakingen-in-Griekenland-tegen-besparingsprogramma.dhtml
12. http://www.demorgen.be/dm/nl/983/Nieuws/article/detail/1285500/2011/06/29/Grieks-parlement-keurt-bezuinigingen-nipt-goed.dhtml
13. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1286083/2011/06/30/Grieks-parlement-definitief-voor-bezuiniging.dhtml
14. http://www.demorgen.be/dm/nl/996/Economie/article/detail/1287041/2011/07/02/EU-stemt-in-met-lening-van-12-miljard-euro-aan-Griekenland.dhtml
15. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1287300/2011/07/03/Griekenland-kan-weer-even-vooruit.dhtml
16. http://www.demorgen.be/dm/nl/990/Buitenland/article/detail/1285630/2011/06/29/Zware-rellen-in-Athene-na-goedkeuring-strenge-besparingen.dhtml
17. http://www.demorgen.be/dm/nl/996/Economie/article/detail/1287041/2011/07/02/EU-stemt-in-met-lening-van-12-miljard-euro-aan-Griekenland.dhtml
18. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1288569/2011/07/06/Kritiek-op-ratingbureaus-zwelt-opnieuw-aan.dhtml
19. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1289220/2011/07/07/Moody-s-verlaagt-waardering-voor-staatsgarantie-vier-Portugese-banken.dhtml
20. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1290846/2011/07/11/Beurzen-en-euro-lager-door-onrust-over-Italie.dhtml
21. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1291093/2011/07/11/Bankaandelen-dieprood-door-Europese-schuldencrisis.dhtml
22. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1292291/2011/07/13/Fitch-verlaagt-kredietrating-Griekenland-opnieuw-CCC.dhtml
23. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1292015/2011/07/13/Italiaans-besparingsplan-wordt-versterkt.dhtml
24. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1292643/2011/07/14/Italiaanse-Senaat-geeft-groen-licht-voor-meer-besparingen.dhtml
25. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1293182/2011/07/15/Italiaans-besparingsplan-definitief-goedgekeurd.dhtml
26. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1293291/2011/07/15/Eurozone-houdt-volgende-week-top-over-schuldencrisis.dhtml
27. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1294036/2011/07/18/Italiaans-en-Spaans-staatspapier-onder-druk.dhtml
28. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1295437/2011/07/21/Duits-Frans-akkoord-over-Griekenland.dhtml
29. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1295500/2011/07/21/Eurolanden-zoeken-naar-ultieme-uitweg-uit-schuldencrisis.dhtml
30. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1295644/2011/07/21/Europese-beurzen-sluiten-hoger-door-akkoord-over-Griekenland.dhtml
31. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1295683/2011/07/22/140-miljard-om-de-euro-te-redden.dhtml
32. http://www.demorgen.be/dm/nl/990/Buitenland/article/detail/1295604/2011/07/21/Griekenland-krijgt-nieuw-steunpakket-van-bijna-160-miljard-euro.dhtml
33. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1295643/2011/07/21/Alles-in-stelling-gebracht-om-ratingbureaus-hoofd-te-bieden.dhtml
34. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1295849/2011/07/22/Fitch-vindt-Grieks-staatspapier-gedeeltelijke-wanbetaling.dhtml
35. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1296590/2011/07/25/Moody-s-verlaagt-Griekse-kredietbeoordeling-opnieuw.dhtml
36. http://www.demorgen.be/dm/nl/3324/Financiele-crisis/article/detail/1297899/2011/07/27/Standard-and-Poor-s-verlaagt-rating-Griekenland-opnieuw.dhtml
37. http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/nl/ec/123999.pdf
